نگارنده: احمدرضا رحیمی ریسه
تاریخ انتشار: ۱۴۰۴/۰۴/۰۱
ابو جعفر محمّد بن یعقوب بن اسحاق کلینی مهمترین و اثرگذارترین دانشمند امامی در دوران غیبت صغری است. از تاریخ تولد او آگاهی نداریم ولی میدانیم که او در سال ۳۲۸هـ/ ۴۰-۹۳۹م (طوسی، فهرست؛ ابن طاووس، کشف المَحَجّه؛ ابن اثیر، کامل) یا ۳۲۹هـ/ ۴۱-۹۴۰م (نجاشی، ص ۷۷-۳۷۸، ش ۱۰۲۶؛ طوسی، رجال) به رحمت الهی رفتهاست؛ از این رو میتوان حدس زد که او در حوالی ۲۴۰ تا ۲۵۰هـ به دنیا آمدهباشد.
از نسبت نام کلینی به «کلین» میتوان حدسهایی دربارۀ زادگاه او زد. او به احتمال زیاد در روستای کلین از توابع حسن آباد در نزدیکی تهران متولد شد و در همین روستا نزد پدر[1] و سپس دایی خود نخستین مدارج تحصیل را طی کرد. دایی او علی بن محمّد بن ابراهیم بن ابان معروف به علّان (نجاشی، ص ۶۱-۲۶۰، ش ۶۸۲) از محدّثان و اساتید مشهور دوران خود بوده و او حدیث و رجال را نزد او آموختهاست. تحصیلات بعدی کلینی در حدیث و دیگر دانشها در شهرهای مختلفی همچون ری، قم و کوفه بودهاست. او برای نقل حدیث به شهرهای مختلفی همچون صور و بعلبک نیز سفر کردهاست. کلینی سرانجام در بغداد مستقر شد و ریاست امامیه را بهعهده گرفت. او در این شهر و به مدت بیست سال کتاب شریف کافی را تألیف کرد. زَبیدی گفتهاست که «کلینی از فقیهان شیعه و از بزرگترین دانشمندان ایشان در روزگار مقتدر [عباسی] بهحساب آمده و ریاست امامیه در روزگار مقتدر با او بود» (زَبیدی، تاج العروس، ذیل مدخل «کلان»).
کلینی سرانجام در ۳۲۹هـ در بغداد درگذشت. محمّد بن جعفر الحسنی معروف به ابوقیراط بر او نماز خواند (نجاشی، همانجا) و او را در باب الکوفۀ بغداد در نزدیکی جسر بغداد به خاک سپردند. مقبرۀ او تا به امروز باقی است و زیارتگاه مؤمنین است.
[1] مقبرۀ منسوب به پدر کلینی، یعنی یعقوب بن اسحاق، در روستای کلین زیارتگاه شیعیان است.