نگارنده: احمدرضا رحیمی ریسه
تاریخ انتشار: ۱۴۰۳/۱۲/۲۰
امام علی بن حسین بن علی أبی طالبعلیهم السلام چهارمین امام شیعیان زیدی، اسماعیلی و دوازده امامی و ملقب به «زین العابدین» و «سجّاد» است.
گرچه برخی از منابع تاریخ تولد امام سجادعلیه السلام را در سال ۳۶یا ۳۷ هجری نوشته اند اما بنابر بیشتر منابع امام در سال ۳۸هـ به دنیا آمد. در منابع در دست، نام مادر ایشان به صورت های گوناگون همچون شهرناز، جمال شاه، جهانبانویه، خوله، سلافه و… ذکر شده است، اما «شهربانویه» مشهورترین صورت نام مادر امامعلیه السلام است. دوران کودکی امام در مدینه گذشت و اگر سال ۳۸هـ را به عنوان تاریخ تولد ایشان بپذیریم، امام حدود دو سال از خلافت امیرالمؤمنینعلیه السلام و حدود ۱۰ سال از دوران امامت عموی خویش، حضرت مجتبیعلیه السلام و همین مقدار از دوران امامت پدرشان را درک کردهاند.
امام سجادعلیه السلام در واقعه کربلا و به هنگام شهادت پدرشان در محرم سال ۶۱هـ حضور داشتند، اما به سبب بیماری که فقط در همان ایام جریان کربلا بر ایشان عارض شد، از حضور در جنگ معاف شدند. امامعلیه السلام پس از واقعۀ کربلا همراه دیگر اسیران به کوفه و شام برده شدند و در این سفر سرپرستی اسیران را به عهده داشتند. ایشان پس از بازگشت از شام، در مدینه مستقر شدند و حدود ۳۴ سال، تا زمان شهادتشان در سال ۹۴ یا ۹۵هـ، امامت شیعیان را عهدهدار بودند. دوران امامت امامعلیه السلام که بلافاصله پس از واقعه کربلا آغاز شد، برابر بود با دوران حکمرانی شش تن از حکمرانان اموی و غیر اموی: یزید بن معاویه (۶۱-۶۴هـ)؛ عبد اللّه بن زبیر، از حاکمان غیر اموی (۶۱-۷۳هـ)؛ معاویة بن یزید (۶۴هـ)؛ مروان بن حکم (۶۵هـ)؛ عبدالملک بن مروان (۶۵-۸۶هـ) و ولید بن عبدالملک (۸۶-۹۶هـ).
ایام امامت ایشان که در همان سال های آغازین با سرکوب بی رحمانۀ مردم مدینه (ذیحجۀ ۶۳هـ) در واقعۀ حَرّه از سوی یزید بن معاویه مصادف شد یکی از سخت ترین دوران برای شیعیان بود؛ بهگونهای که به تصریح خود امامعلیه السلام: «در مکه و مدینه بیست نفر هم نیستند که ما را دوست بدارند» (ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ۴، ص ۱۰۴).
این اختناق شدید راه را برای هرگونه تبلیغ و دفاع مستقیم از تشیع بر امامعلیه السلام بسته بود. از این رو ایشان با انتخاب شیوه های غیر مستقیم توانستند تشیع را در این برهه حساس حفظ و معارف و احکام دینی را تبیین کنند. مهم ترین آثار ایشان در این دوران تبیین معارف دینی در قالب ادعیهای بود که مجموع آن ها بعدها به نام صحیفۀ سجادیه یا صحیفۀ کاملۀ سجادیه معروف شد.
امامعلیه السلام در سال ۹۴ یا ۹۵هـ پس از مسموم شدن به دستور ولید بن عبدالملک به شهادت رسیدند و در قبرستان بقیع در مدینه به خاک سپرده شدند.